Mạc Cửu – người khai lập trấn Hà Tiên
Từ một thương nhân gốc Lôi Châu (Quảng Đông), Mạc Cửu (1655–1735) mở mang vùng Mang Khảm, lập nên trấn Hà Tiên và quy phục chúa Nguyễn.
Thị xã biển Hà Tiên ngày nay có một lịch sử hình thành độc đáo, gắn với tên tuổi Mạc Cửu (1655–1735) – người có công khai phá vùng đất mà sử cũ gọi là Mang Khảm, rồi xây dựng nơi đây thành một trấn thương cảng sầm uất.
Từ Lôi Châu đến Mang Khảm
Mạc Cửu quê ở Lôi Châu, tỉnh Quảng Đông (Trung Quốc). Khi nhà Minh sụp đổ, không chịu thần phục nhà Thanh, ông rời quê hương xuống phương Nam vào khoảng những năm 1680, rồi định cư ở vùng Mang Khảm. Tại đây, ông chiêu tập dân chúng, khai khẩn đất đai, mở mang buôn bán; vùng đất dần trở thành nơi thuyền buôn nhiều nước qua lại.
Quy phục chúa Nguyễn
Để có chỗ dựa vững chắc cho vùng đất mình khai phá, Mạc Cửu xin quy phục chúa Nguyễn Phúc Chu. Theo nhiều tài liệu, vào tháng 8 năm 1708, chúa Nguyễn phong ông chức Tổng binh trấn Hà Tiên, tước Cửu Ngọc hầu; một số nguồn khác ghi mốc thời gian có khác đôi chút. Từ đây, Hà Tiên chính thức thuộc về Đàng Trong, do dòng họ Mạc cai quản qua nhiều thế hệ.
Dấu ấn để lại
Dưới thời Mạc Cửu, Hà Tiên được tổ chức có phố xá, chợ búa, bến cảng. Ông cho xây dựng chùa Tam Bảo – một trong những ngôi chùa cổ của Hà Tiên còn đến ngày nay. Sự nghiệp của ông được con trai là Mạc Thiên Tích tiếp nối, đưa Hà Tiên phát triển thêm về kinh tế và văn hóa.
Lăng Mạc Cửu trên núi Bình San
Mạc Cửu mất năm 1735, được an táng trên núi Bình San (còn gọi là núi Lăng) ở Hà Tiên. Khu lăng mộ dòng họ Mạc nằm trên sườn núi, có nhiều ngôi mộ cổ của các thành viên trong gia tộc, cùng đền thờ họ Mạc dưới chân núi. Đây là điểm tham quan lịch sử quen thuộc của du khách đến Hà Tiên; nên đi vào buổi sáng hoặc chiều mát và giữ trật tự nơi mộ phần.
Tài liệu tham khảo
Ảnh: Lăng Mạc Cửu, Hà Tiên. Tác giả: Liftold (Wikipedia tiếng Việt), giấy phép CC BY-SA 3.0, nguồn Wikimedia Commons.
